(?)

Bouw

Om het Parthenon te bouwen zijn 9 jaren nodig geweest. De meest aanwijsbare reden waarom het bouwen zo lang heeft geduurd is wel de technologie. In de tijd waarin wij nu leven is een tempel van deze grootte natuurlijk veel sneller gebouwd dan in de 5e eeuw v. Chr., omdat wij technologisch veel verder zijn ontwikkeld. Maar ook de Grieken kenden een aantal technische hoogstandjes.

Ontwerp
Het Parthenon is ontworpen door Ictinus en Callicrates, onder leiding van Phidias.[1] De Gulden Snede (Phi) is naar Phidias genoemd. Op de Gulden Snede komen wij later nog terug.

Dorisch
Allereerst is het belangrijk te noemen dat bij het Parthenon de Dorische stijl overheerst. Dit is opvallend te noemen, aangezien het overgrote deel van Athene Ionisch is. Dat het Parthenon gebouwd is in de Dorische stijl is goed te zien aan de vrij sobere, zwaargebouwde zuilen. De zuilen hebben geen basement. [2] In Dorische orde gebouwde tempels hebben meestal een fries dat is opgedeeld in metopen en trigliefen. Dit is ook het geval bij het Parthenon. Echter, de tempel was wel uiterst verfijnd van uitvoering. Dit is te zien aan bijvoorbeeld de details die aangebracht zijn op de ornamenten. [3]

Bouwmaterialen
Het Parthenon bestaat voor een groot gedeelte uit wit marmer. Dit marmer werd gewonnen op de hellingen van de Pentelicon. Ongeveer 22.000 ton marmer is voor de bouw van de tempel gebruikt. De marmeren blokken werden in de groeve gehakt tot het juiste formaat. Om de blokken bij de bouw op de juiste plaats ze houden, gebruikte men metalen beugels.

Bouwtechnieken
De blokken werden met sleden en houten schijven vervoerd vanaf de steengroeve naar de Akropolis Voor de grotere blokken was een houten frame nodig. Kleine uitsteeksels in de blokken zorgden voor gemakkelijker vervoer. Deze uitsteeksels heten ancones. De blokken werden opgehesen door middel van houten kranen, katrollen en windassen. Om het zware marmer te bevestigen aan de kraan had men vele methoden bedacht. Als de blokken eenmaal op de juiste plek waren aanbeland, werden ze zoals eerder genoemd met metalen beugels bijeengehouden.

Onderdelen
Het Parthenon werd ook wel het Hekatonpedon genoemd, ofwel de tempel van honderd voeten.[4] Maar deze tempel bestaat natuurlijk niet uit alleen maar ‘voeten’. Het Parthenon bestaat uit een enorm aantal onderdelen waarvoor allemaal namen zijn. Om een goed beeld te geven van hoe de tempel in elkaar zit, zijn hieronder een aantal onderdelen benoemd.  [5]


Het Parthenon is gebouwd op een rechthoekig plateau. De vloer wordt de stylobaat genoemd en had aan iedere kant van de tempel drie treden. Opvallend is dat de tempel van buiten naar binnen is gebouwd. Naast de treden van het stylobaat werden 46 dorische zuilen gebouwd. Opgebouwd uit elf segmenten waren ze 10,4 m hoog. Deze zuilenrij wordt ook wel colonnade genoemd. De cella’s en kamers werden omsloten door marmeren muren. Voor de cella’s stonden nog eens zes zuilen. De schatkamer was de westelijke cella. Deze was gereserveerd voor priesters. De oostelijke cella was voor het enorme beeld van Athena en de offers van de bezoekers.Dit is goed te zien in figuur 1, de rechthoek onder de A stelt het beeld voor. Het beeld was speciaal voor het Parthenon gemaakt en droeg de naam Athena Parthenos Dit 12 m hoge gevaarte was gemaakt van hout, maar volledig bekleed met ivoor en goud. Uit geschriften weet men dat er voor het beeld nog een ondiep vijvertje lag, dat licht vanuit de deuropening op het beeld reflecteerde. Het beeld is verloren gegaan. Pausanias heeft wel een precieze beschrijving van het beeld gegeven, aan hem danken wij dan ook veel kennis. Niet alleen geschriften maar ook kopieën hebben voor wetenswaardigheden over het beeld gezorgd. De binnenzuilen waren wederom dorisch van stijl en stonden in twee rijen naast elkaar.

Architectonische trucs
De ontwerpers van het Parthenon hebben veel aandacht en tijd besteed aan technische verfijningen. Dit heeft vaak met gezichtsbedrog te maken. Hieronder sommen wij een aantal van deze technische hoogstandjes op.

Curvatuur
Het is namelijk zo dat een langwerpig plat vlak in het midden in lijkt te zakken. Echter, dit is niet echt maar gezichtsbedrog. De ontwerpers hebben hiermee rekening gehouden door curvatuur toe te passen. Dit houdt in dat zij op lange rechte vlakken een  kleine bolling in het midden hebben laten ontstaan. Zo lijkt het recht voor het oog. De  kromming in de stylobaat is hier een voorbeeld van.

Entasis
Niet alleen curvatuur, maar ook entasis is belangrijk geweest bij de bouw. De zuilen variëren van diameter. Deze maten lopen uiteen van 1.91 m aan de onderkant tot 1.48 m aan de bovenkant. Deze variatie in diameter noemt men entasis. Entasis gaat gepaard met een lichte zwelling in de zuilen rond een derde van hun hoogte. Als je naast de zuil staat en van onder naar boven kijkt, lijken de zuilen nog langer. Een ander intelligent punt is dat de hoekzuilen dikker zijn dan de overige zuilen. Dit heeft men gedaan omdat de hoekzuilen meer licht opvangen en daardoor dunner lijken. Door ze wat dikker te maken wordt dit effect opgeheven.

Anathyrosis
Om de segmenten van de zuilen goed op elkaar te laten passen maakte men gebruik van het vacuüm effect. Dit effect ontstond doordat de op elkaar geplaatste delen aan de boven- en onderkant in het midden iets werden uitgehold. Deze techniek van uitholling wordt anathyrosis genoemd.

Inclinatie
De architecten laten alle zuilen iets naar binnen leunen. Dit toen ze met opzet, om optisch bedrog te vermijden. Dit naar binnen hellen van de zuilen wordt inclinatie genoemd.

Gulden Snede
Ook de Gulden Snede heeft, zoals eerder genoemd, een grote rol gespeeld bij de bouw van het Parthenon. De Gulden Snede klinkt ingewikkeld, maar is eigenlijk gewoon een verhoudingsgetal. [6] De Grieken gebruikten vaak de volgende formule: Lengte = 2 x Breedte + 1. Dit valt ook toe te passen op het Parthenon. Deze is namelijk ongeveer 30 meter breed. 2 x 30 + 10  = 70 meter. En dit klopt, de tempel is namelijk ongeveer 70 meter lang. [7]

Hoe eruit gezien
Doordat er grote delen van de tempel verloren zijn gegaan door de jaren heen, is het misschien moeilijk voor te stellen hoe het Parthenon er vroeger uit heeft gezien. Wetenschappers zijn lange tijd bezig om (delen van) de tempel te reconstrueren. Een voorbeeld van gereconstrueerde delen van het  bouwwerk is het fronton. Deze was ernstig beschadigd. Toch hebben onderzoekers een beeld kunnen vormen van hoe deze er vroeger moet hebben uitgezien. Dit doen ze door zich bijvoorbeeld door een opgeschreven verhaal van iemand die toen der tijd leefde te analyseren. Echter, niet alle wetenschappers zijn het over de interpretatie van een aantal werken eens.  Naar alle waarschijnlijkheid stelt de fries de Panathenaeïsche processie voor. Maar een aantal geleerden, waaronder Connelly, beweert dat dit niet zo is. Toch zullen wij op deze site uitgaan van de bewering dat de fries wel de Panathenaeïsche processie weergeeft. Meer over de fries is te vinden onder het kopje Beeldhouwwerk (zie links).